Odpady przestaną być zmorą mieszkańców? PSZOK odbierze je spod domu, a nawet naprawi

Zalegające w piwnicach szafy, zużyte opony czy stary sprzęt RTV to problem, z którym wielu mieszkańców nie mogło dotrzeć do odległych, peryferyjnych składowisk. Odpowiedzią na te bariery jest mobilny PSZOK, który w 2026 roku staje się standardem w polskich aglomeracjach.

W Toruniu specjalistyczne pojazdy docierają już do 20 różnych lokalizacji bezpośrednio na osiedla, stacjonując w centralnych punktach zgodnie z harmonogramem. Z kolei Poznań od połowy marca 2025 roku rozwija popularny „Gratowóz”, który w każdą sobotę bezpłatnie przyjmuje odzież i tekstylia. To kluczowe ułatwienie, zwłaszcza w kontekście unijnego obowiązku selektywnej zbiórki ubrań, który wszedł w życie na początku 2025 roku.

Nowoczesne pojazdy typu MobiPSZOK to jednak coś więcej niż śmieciarki. Wyposażone w systemy wagowe, monitoring i czytniki identyfikacji mieszkańca w czasie rzeczywistym, pełnią też funkcję edukacyjną podczas lokalnych festynów, ucząc, jak segregować odpady niebezpieczne (leki, farby, baterie).

To także Cię zainteresuje: Wkrótce ruszą dotacje na zbieranie deszczówki. Sprawdź, na co można wydać 8000 zł.

Współczesna gospodarka o obiegu zamkniętym (GOZ) zmienia definicję punktu zbiórki. Punkty odbioru odpadów przestają być betonowymi placami, a stają się aktywnymi centrami usługowymi.

Doskonałym wzorcem jest Rybnik, gdzie nowoczesny obiekt obsługujący 130 tys. mieszkańców oferuje estetyczną architekturę oraz punkty naprawy przedmiotów i ponownego użycia. Meble, rowery czy sprzęt sportowy zamiast na składowisko, trafiają do warsztatów, gdzie pod okiem fachowców odzyskują sprawność i znajdują nowych właścicieli.

– Naszym celem jest, aby PSZOK przestał kojarzyć się z uciążliwym składowiskiem. Dzięki funduszom europejskim tworzymy miejsca, w których odpady odzyskują wartość. Inwestycja w punkty napraw to realny zysk dla portfela mieszkańców i środowiska – podkreśla Paweł Augustyn, Zastępca Prezesa Zarządu NFOŚiGW.

Warto także pamiętać, że tylko część odpadów odbierze od nas mobilny PSZOK lub przyjmie stacjonarny punkt odbioru. Poniżej podajemy krótką podpowiedź, co może trafić do PSZOK, a co nie:

• ODDAJ DO PSZOK: Tekstylia (odzież, firany), przeterminowane leki, baterie, chemikalia (farby, rozpuszczalniki), zużyty sprzęt RTV/AGD, opony, gabaryty.
• TU NAPRAWISZ: Stare meble, rowery, sprzęt sportowy, książki (szukaj punktów „Drugie Życie”).
• NIE PRZYJMĄ: Azbestu, zmieszanych odpadów komunalnych (czarny worek), części samochodowych (poza oponami), odpadów z firmy.

Dodatkowo wiele miast w ostatnim czasie otrzymało znaczne dotacje na modernizację lub rozbudowę punktów odbioru odpadów i podobną infrastrukturę komunalną. Warto zauważyć także, że samorządy mogą część dotacji przeznaczyć na edukacje lokalnych społeczności z zakresu selektywnej zbiórki odpadów. Według danych NFOŚiGW, tylko w 2024 i 2025 dotacje na punkty odbioru odpadów i podobne działania, otrzymało 25 miast na łączną kwotę 158 mln zł.

Oto wybrane inwestycje realizowane z dotacji z programu Fundusze Europejskie na Infrastrukturę, Klimat i Środowisko (FEnIKS):

• Kraków: 19 mln zł dotacji na zautomatyzowane EKO-PUNKTY i nowoczesne wrzutomaty.
• Zamość: 16 mln zł na budowę centrum wymiany i napraw rzeczy.
• Rybnik: 13 mln zł na kompleksowy system GOZ obsługujący całe miasto.
• Starachowice: 10 mln zł na nowoczesny mobilny PSZOK i profesjonalne warsztaty renowacji.
• Kołobrzeg: 8 mln zł na rozbudowę punktu w Korzyścienku wraz z salą edukacyjną.
• Bydgoszcz: 7 mln zł na system 3 mobilnych punktów odbioru i 60 lokalnych stacji zbiórki.
• Biłgoraj: 6 mln zł na flotę elektrycznych aut dostawczych obsługujących system.
• Mniejsze samorządy (m.in. Kostrzyn, Wierzbica, Celestynów, Nowa Sól): Dotacje rzędu 3–4 mln zł na automaty do elektroodpadów, magazyny i ekologiczne ścieżki edukacyjne.

Jednak zarówno mieszkańcy, jak i samorządowcy powinni zwrócić uwagę na wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z września 2025 r. NSA określił w nim, że jednym z obowiązków gminy jest odbiór frakcji podstawowych (papier, szkło, bioodpady, tworzywa) bezpośrednio „u źródła”, czyli sprzed posesji. W praktyce oznacza to, że gmina nie może zmusić mieszkańca, aby ten samodzielnie dowoził odpady kuchenne czy papier do PSZOK.

Natomiast mobilne PSZOK-i mogą pełnić rolę uzupełniającą wobec obowiązku zbierania odpadów sprzed posesji czy osiedla.

Przeczytaj także ten artykuł: Nawet 60 mln zł dla gmin. Ruszają dotacje na uprzątnięcie plastików.

Źródło: NFOŚiGW, UM Poznań, UM Toruń, NSA